Latin Amerika sağa dönerken Meksika neden solda kalıyor?

Latin Amerika’nın önemli bir bölümü sağ siyasete yönelirken Meksika’da sol iktidar güçlü toplumsal desteğini koruyor. Bunun sırrı ideolojik saflıkta değil; emekçilerin hayatına dokunan politikalar, güvenlikte tavizsiz bir yaklaşım ve gerektiğinde siyasi rakiplerle bile uzlaşabilen pragmatik bir siyaset anlayışında yatıyor. Ancak bu modelin kendi içinde ciddi çelişkileri de var.
Bu sayfayı paylaş:

Dünya siyasetinde sağ popülizmin yükselişi artık yalnızca Avrupa’ya ya da ABD’ye özgü bir gelişme değil. Latin Amerika’da da siyasi rüzgâr giderek sağa dönüyor. Buna rağmen Meksika, solun iktidarını ve toplumsal desteğini koruyabildiği önemli ülkelerden biri olarak dikkat çekiyor.

Brezilya’da Lula da Silva’nın yeniden seçilme mücadelesi zorlaşırken Meksika’da iktidardaki Morena hareketinin gelecek seçimlerde muhalefete karşı büyük bir üstünlük kurması bekleniyor.

Peki, Latin Amerika’nın önemli bir bölümü sağa yönelirken Meksika solu bunu nasıl başarıyor?

Reklam

Bu sorunun yanıtı, Morena’nın klasik sol siyaset anlayışından önemli ölçüde ayrılan pragmatik yaklaşımında saklı. Hareket, bir yandan emekçilerin gelirlerini artıran ve sosyal hakları genişleten politikalar uygularken diğer yandan güvenlik konusunda sertleşiyor, sermayeyle işbirliği yapıyor ve ideolojik olarak uzak olduğu siyasi çevrelerle ittifak kurmaktan kaçınmıyor.

Başka bir ifadeyle Meksika solu, ideolojik tutarlılıktan çok toplumsal karşılık üretmeye öncelik veriyor.

Solun gücü, insanların hayatına dokunabilmekte

Morena’nın 2018’de Andrés Manuel López Obrador (AMLO) liderliğinde iktidara gelmesinden itibaren uyguladığı ekonomi ve emek politikaları, hareketin toplumsal desteğinin temel dayanaklarından biri oldu.

Asgari ücretin yükseltilmesi, ücret şeffaflığının güçlendirilmesi, taşeron çalışma üzerindeki denetimlerin artırılması ve işçi haklarının genişletilmesi bu politikaların başında geliyor.

2018’den bu yana ortalama emek gelirinin enflasyonun üzerinde yüzde 30 artması ve 13 milyondan fazla insanın yoksulluktan çıkması, iktidarın en önemli toplumsal kazanımları arasında gösteriliyor.

Claudia Sheinbaum döneminde ise sosyal güvenlik kapsamı dijital platformlarda çalışan 1,3 milyon kişiyi içine alacak şekilde genişletildi. Sosyal yardım programları da Meksika’daki ailelerin yaklaşık yüzde 41’ine ulaştı.

Burada önemli olan yalnızca ekonomik göstergeler değil. Siyasetin insanların gündelik hayatında karşılık bulması.

Bir işçinin daha yüksek ücret alması, güvencesiz çalışan birinin sosyal güvenlik kapsamına girmesi ya da yoksul bir ailenin düzenli sosyal destek alması, siyasi tercihler üzerinde doğrudan etkili olabiliyor.

Seçmenler çoğu zaman kendilerine anlatılan büyük ideolojik hikâyelerden önce, ay sonunda mutfak masasında ne kadar para kaldığına bakıyor.

Meksika örneği, sol siyasetin toplumsal desteğini koruyabilmesi için ekonomik adaletin soyut bir vaat olmaktan çıkıp hissedilebilir bir kazanıma dönüşmesi gerektiğini gösteriyor.

Güvenlikte sertlik, siyasette esneklik

Morena’nın klasik sol hareketlerden ayrıldığı en önemli alanlardan biri güvenlik politikası.

Başkan Sheinbaum, organize suç örgütlerine karşı daha sert bir mücadele yürütüyor. Hükümetin açıkladığı verilere göre günlük cinayet oranı 18 ay içinde yaklaşık yarı yarıya azaldı. Güvenlik operasyonları, yeni cezaevleri ve suç örgütlerine yönelik müdahaleler hükümetin siyasi iletişiminin de önemli bir parçası hâline geldi.

Bu yaklaşım, Latin Amerika’da güvenlik sorunlarının seçmen davranışını ne kadar etkilediğini gösteriyor. İnsanlar yalnızca ekonomik refah değil, güven içinde yaşayabilecekleri sokaklar ve mahalleler de istiyor.

Morena, bu talebi karşılamak için sol siyasetin geleneksel güvenlik söyleminin dışına çıkabiliyor.

Ancak bu tercihin ciddi riskleri bulunuyor. Askerin ekonomik ve siyasi hayattaki rolünün büyümesi, sivil polis teşkilatının yerini Savunma Bakanlığına bağlı Ulusal Muhafızların alması ve cezaevlerindeki nüfusun artması, güvenlik politikalarının demokratik denetim ve temel haklar bakımından sorgulanmasını gerektiriyor.

Güvenlik sağlamak elbette devletin temel sorumluluklarından biri. Fakat güvenlik adına özgürlüklerin ve hukuk güvencelerinin zayıflatılması, sol siyasetin savunduğu eşitlik ve adalet ilkeleriyle çelişebilir.

Sermayeyle barışık bir sol mümkün mü?

Morena’nın pragmatizmi yalnızca güvenlik politikalarında görülmüyor. İş dünyasıyla kurduğu ilişkiler de bu yaklaşımın önemli bir parçası.

AMLO ve ardından Sheinbaum, ülkenin önde gelen iş insanlarıyla düzenli temas kuran danışma mekanizmaları oluşturdu. Özel yatırımları teşvik etmek, ekonomik büyümeyi desteklemek ve şirketlerle ortak projeler geliştirmek hükümetin öncelikleri arasında yer aldı.

Üstelik Morena, yalnızca iş dünyasıyla değil, geleneksel sol seçmenin mesafeli yaklaşabileceği siyasi çevrelerle de işbirliği yapıyor. Evanjelik muhafazakârlar ve sağ politikalarla ilişkilendirilen Yeşil Parti bu ittifakların örnekleri arasında.

Bu yaklaşımın seçim sonuçlarına da yansıdığı görülüyor. Son başkanlık seçiminde kendisini sağ görüşlü olarak tanımlayan Meksikalıların yüzde 43’ü Morena’ya destek verdi.

Bu veri önemli bir gerçeğe işaret ediyor: Seçmen davranışı her zaman ideolojik kimliklerle açıklanamıyor. İnsanlar kendilerini sağda tanımlasalar bile ekonomik ve sosyal politikalar bakımından çıkarlarına uygun gördükleri bir sol partiye oy verebiliyor.

Morena’nın başarısı, farklı toplumsal kesimleri aynı siyasi çatı altında buluşturabilmesinde yatıyor.

Ancak burada kritik bir soru ortaya çıkıyor: Bir sol hareket, iktidarını korumak için ne kadar uzlaşabilir? Sermayeyle kurulan ilişkiler, emekçiler lehine politikaların önüne geçtiğinde geriye nasıl bir sol kalır?

Pragmatizmin de bir sınırı olmalı

Meksika modelinin güçlü yanları kadar önemli eksiklikleri de bulunuyor.

Ülkenin vergi gelirleri millî gelirin yalnızca yüzde 18’i düzeyinde. OECD ortalaması ise yüzde 34. Bu fark, kamusal hizmetlerin finansmanı açısından ciddi bir sorun yaratıyor.

Sağlık sisteminin yetersiz kaynaklarla çalışması, altyapı yatırımlarındaki eksiklikler ve güçlü özel tekellerin yeterince denetlenememesi Morena’nın çözmekte zorlandığı meseleler arasında.

İklim politikaları da benzer biçimde yeterince güçlü değil. Ayrıca mahkûmiyet kararı olmadan cezaevinde tutulan insanların sayısındaki artış, hukuk devleti açısından kaygı verici.

Sheinbaum’un ABD Başkanı Donald Trump karşısındaki tutumu da Morena’nın pragmatik siyaset anlayışını gösteren örneklerden biri. Lula ve Gustavo Petro gibi liderler Trump’la daha açık bir siyasi mücadele yürütürken Sheinbaum daha temkinli ve uzlaşmacı bir çizgi izledi. Göç politikalarında ABD’nin taleplerine yaklaşması ve ekonomik çıkarlar doğrultusunda tavizler vermesi bu tercihin örnekleri.

Bu tutum kısa vadede ülkeye ekonomik ve diplomatik avantaj sağlayabilir. Ancak uzlaşmanın bedelini hangi toplumsal kesimlerin ödediği de sorgulanmalı.

Çünkü pragmatizm, siyasetin gerçekleriyle yüzleşmek anlamına gelir; ilkelerden bütünüyle vazgeçmek değil.

Solun geleceği ideolojide mi, hayatta mı?

Meksika örneğinin Latin Amerika ve dünya solu açısından önemli bir ders içerdiği açık.

Sol siyasetin güç kaybettiği birçok ülkede seçmenlerin ekonomik kaygıları, güvenlik talepleri ve gündelik yaşam sorunlarıyla ideolojik tartışmalar arasındaki mesafe giderek açılıyor. İnsanlar kendilerine daha iyi bir gelecek vaat eden, bunu da somut politikalarla gösterebilen siyasi hareketlere yöneliyor.

Morena, bu mesafeyi kapatmayı başardığı ölçüde güç kazandı. İşçi ücretlerini artırdı, sosyal yardımları genişletti, farklı toplumsal kesimlerle ilişki kurdu ve güvenlik konusundaki seçmen beklentilerini dikkate aldı.

Fakat bu başarı, Meksika’daki bütün sorunların çözüldüğü anlamına gelmiyor. Güçlü bir sol iktidar, yalnızca seçim kazanmakla değil, kamu hizmetlerini geliştirmekle, demokratik hakları korumakla ve ekonomik adaletsizlikleri kalıcı biçimde azaltmakla ölçülmeli.

Belki de Meksika deneyiminin en önemli mesajı burada yatıyor: Sol, yalnızca kendisini sol olarak tanımlayanların değil, daha adil ve güvenli bir hayat isteyen herkesin umudu olabilmeli.

Ancak bu umudu yaşatmanın yolu, seçim başarısını her şeyin önüne koymaktan geçmiyor. Eşitlikten, özgürlükten, hukuktan ve sosyal adaletten ödün vermeden toplumun gerçek sorunlarına çözüm üretebilmek gerekiyor.

Çünkü sol siyasetin başarısı, ne kadar güçlü bir iktidar kurduğuyla değil, iktidarı insanların hayatını ne ölçüde değiştirmek için kullandığıyla ölçülür.

Yazının orijinali Project-Syndicate

Politus E-Bültene Abone Ol

Merhaba 👋 tanıştığımıza memnun olduk.

Politus'u takip etmek ve her hafta, e-postanıza yeni içerikler almak için ücretsiz haber bültenimize kaydolun.

İstenmeyen posta göndermiyoruz! Daha fazla bilgi için gizlilik politikamızı okuyun.

Bu sayfayı paylaş:
Yorum ekle

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Reklam